De Winkelhaak (dewinkelhaak.net)
 
  Home

De kazerne

VVDM-afdeling Nunspeet

Kazernekranten

Artikelen

Boeken

Contact
  1953. Het knalt in Elspeet. 'Revolverhelden uit verveling'*

Ergens achteraf op de Veluwe: het landelijke en in zichzelf gekeerde Elspeet waar zelden wat te doen viel. Maar in oktober 1953 wist het dorp de voorpagina van De Telegraaf te halen en ook de berichtgeving in andere kranten. De dorpsjeugd had een nieuw tijdverdrijf ontdekt met wat 'hulp' van oefenende militairen van de Legerplaats Nunspeet. Deze nieuwe hobby was echter ietwat uit de hand gelopen.

'Je bent jong en je wilt wat'.** Maar als kind in het Elspeet van 1953 kon je willen wat je wilde, daar hield het dan ook mee op. De zondag werd gevuld met catechisatie of kerkbezoek, daar viel niet aan te ontkomen. Hoe erg is dat als er de rest van de week wat anders is te doen? Maar dat was er niet! De Telegraaf: '... sport is contrabande en een voetbal mag in Elspeet niet rollen. Alles wat maar enigszins op gezond vertier lijkt, wordt door de overheid en de kerk verboden.'^
Dat was qua overheid tegen het zere been. De gemeente was niet tegen sportbeoefening en zou het toejuichen als het tot oprichting van een voetbalclub zou komen in Elspeet. Maar: 'Vele brave kerkleden verklaarden voorstander te zijn van ene voetbalclub, maar dominee is er tegen.' De dominee in kwestie ds. Lamens nader gevraagd bleek niet tegen een balletje trappen te zijn, maar wel tegen het competitiesysteem.'^^ Dus was er niks. Wat dan te doen als tienjarige?


Je bent jong en woont in Elspeet. (foto: Wal, A.J. van der/Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 1972)

Met het gereed komen van de Legerplaats Nunspeet was er een spannende en niet te negeren buurman bijgekomen. Die buurman oefende op de twee naast de Elspeterweg gelegen oefenterreinen en de jeugd van Elspeet keek ademloos toe. Goed voorbeeld deed goed volgen en als vanzelf werd er soldaatje gespeeld. En al snel uiterst realistisch. Als de militairen uitgeoefend waren en weer terug naar de kazerne, viel er van alles te vinden: achtergebleven oefenmunitie. De jongens uit het dorp verzamelden patronen. Daar bleef het niet bij. Een drietal handige knapen: Joris Lamens (zoon van de dominee!), Volkert van de Velde en Gerrit Mou vervaardigden met draadpijpen, elastiek en spijkers 'complete en bruikbare stenguns'.*** Toen werd het knallen. Vooralsnog eerst buiten het dorp, maar volgens De Telegraaf ook er binnen: 'Schoten knalden door het dorp [...] De jongens amuseerden zich en de ouders keken toe...'

Blijkbaar drong nieuws over het geschiet door op de legerplaats. Even later kwam de marechaussee in Elspeet langs om munitie in beslag te nemen. Een succes was deze actie niet, er werden slechts een paar patronen ingeleverd maar niet de zelf gemaakte wapens, die waren goed verstopt en het spel kon verder. Munitie bleef ruim voorhanden en er werden niet alleen oefenpatronen voor handvuurwapens gevonden maar ook oefengranaten. De tienjarige Peter Mulder deed iets wat niet abnormaal is voor een tienjarige: hij sloeg met een hamer op een tankgranaat. Zijn zusje Christiana kon ternauwernood wegkomen voor deze ontplofte. Peter raakte gewond aan zijn gezicht en de dokters vreesden voor blijvend letsel. Het ongeval was de druppel die nodig was om de emmer te doen overlopen. De Rijkspolitie greep in en nu werd uit alle hoeken van het dorp munitie ingeleverd, honderden patronen, samen met de zelf gemaakte wapens. Men was hard geschrokken van het ongeluk van de jonge Mulder. De marechaussee ging nog eens op onderzoek uit en trof op de oefenterreinen elf grote granaten aan.



Alles bij elkaar groot nieuws dat tot landelijke aandacht leidde. Elspeet stond er gekleurd op, vooral in De Telegraaf, blij was men daar niet mee. Nunspeet Vooruit peilde de meningen van 'vooraanstaande Elspeters' over deze ongewenste belangstelling: 'Inderdaad is de jeugd van Elspeet onder invloed van de militairen op hol geslagen. Maar de pers heeft het een en ander sterk overdreven. Dit doet het vreemdelingenverkeer geen goed. En de jeugd van Elspeet, die toch al niet bepaald aan een 'meerderwaardigheidscomplex' lijdt, heeft nu het gevoel van een geslagen hond.' Het ergste vond men nog een spotprent met atoombomontploffing, dat was 'misselijke overdrijving'.^^^

Eind goed, al goed? Hoe het met Peter Mulder is afgelopen is onbekend (zie hiernaast). Maar er veranderde wel iets ten aanzien van sport in het dorp. De hoofdonderwijzer van de lagere school wilde met enkele vooruitstrevende Elspeters een volleybalvereniging oprichten. Ook werden in 1953 de grondslagen gelegd voor de Voetbal Vereniging Elspeet, die viel niet meer tegen te houden.

Naar volgende artikel uit deze reeks

* Het deel tussen de kommaatjes: kop in De Telegraaf, 16 oktober 1953
** Reclamekreet uit 1978 van omroep Veronica
^ De Telegraaf, 16 oktober 1953
^^ Nunspeet vooruit, 20 oktober 1953
*** De Telegraaf, 16 oktober 1953
^^^ Nunspeet vooruit, 20 oktober 1953


 
Elspeet

Hoe zou het zijn afgelopen met Peter Mulder? In het telefoonboek van Elspeet anno 2021 wordt hij niet vermeld. Noch de namen van de andere jongens die in dit artikel worden genoemd. Enkele jaren eerder had ik Elspeet Historie toestemming gegeven om een tweetal artikelen van deze website over te nemen. Ik mailde hen met de vraag of ze me een wederdienst wilden bewijzen. Konden zij wat vertellen over hoe het Mulder was vergaan en of ze contactgegevens hadden. Geen antwoord, ook niet op een herhaald verzoek. Maar door geen antwoord te geven verdwijnt het naastgelegen artikel niet, hoe ongewenst ze misschien het oprakelen van dit stukje Elspeetse geschiedenis ook vinden.

Frank Oosterboer