De Winkelhaak (dewinkelhaak.net)
 
  Home

De kazerne

VVDM-afdeling Nunspeet

Kazernekranten

Artikelen

Boeken

Contact
  De staking in Zuidlaren (5) Slot
Door: Frank Oosterboer

Een toevallige vondst in het Nationaal Archief leidde tot de vier voorgaande artikelen over de staking in Zuidlaren. Een dossier getiteld “Stukken betreffende stakingsacties van dienstplichtigen in Zuidlaren tijdens oefening Pantserstorm” trok mijn aandacht. Ik kopieerde het geheel en zocht het thuis verder uit.

Het bleek fascinerende lectuur, maar de titel dekte de lading niet. Er was geen staking tijdens Pantserstorm, wel op een ander moment. Aan de hand van krantenberichten en VVDM-blad Twintig kon deze staking gereconstrueerd worden. In het dossier bevond zich een alarmerende brief en een conceptrapport over een voorgenomen staking tijdens Pantserstorm, verdere informatie ontbrak. De pers had deze staking die waarlijk uniek zou zijn geweest nooit gehaald, noch de Twintig. Zij was niet gebeurd en raadselachtig. Oud VVDM-voorzitter Theo de Roos kon zich er niets concreets over herinneren. Een voormalig actief VVDM-lid van de afdeling Zuidlaren wilde niet reageren op herhaalde verzoeken om informatie.

Uit de archiefstukken bleek nog iets heel anders, en dan vooral uit de stukken die hadden toebehoord aan BLS van der Slikke. Met potlood en pen waren in de kantlijnen opmerkingen genoteerd, waaruit wantrouwen ten opzichte van de politieke leiding van het ministerie bleek. Niet alleen Van der Slikke had die gemaakt, deze stukken hadden gerouleerd binnen de Generale Staf en er was ook commentaar door anderen op geschreven. Op zijn minst wees dit op een moeizame verhouding tussen politici en militairen waar ook de VVDM een rol in speelde. Van der Slikke en zijn collega's keken met argusogen naar de soldatenvakbond, die kon geen goed doen. Die opvatting werd ook gedeeld door lagere niveaus in het leger gelet op de tegenwerking tijdens ledenwervingsacties van de VVDM op de kazernes. De staking aan de vooravond van oefening Boemerang in Zuidlaren moet als de zoveelste aantasting van de krijgstucht ervaren zijn door de landmachttop.
Dit alles speelde mee toen besloten moest worden hoe er op de staking gereageerd zou worden. Minister Vredeling kon niet anders dan Van der Slikke laten doen waartoe hij gerechtigd was en dat betekende krijgsraad voor de stakers. Uit andere archiefstukken blijkt dat er contact was tussen de auditeur-militair en de Generale Staf over de te volgen gang van zaken tijdens het proces en waarschijnlijk ook over de strafeis.


Demonstratie voor compensatie. Sommige acties zoals stakingen op kazernes in 1975 werden niet getolereerd en zetten de verhoudingen op scherp (foto: #)

Uit niets blijkt dat de VVDM zich hiervan bewust was. Ze hadden geregeld overleg met de minister en hadden zitting in het reguliere overleg tussen militaire vakbonden en politieke leiding van het ministerie. Contact tussen militaire top en VVDM was er niet. Voor de VVDM was de Generale Staf een 'black box' waarvan ze slechts kon vermoeden wat voor processen zich daarin afspeelden. De legerleiding was daarentegen wel (deels) op de hoogte van interne VVDM perikelen. Deels op basis van het werk van de LAMID, maar ook omdat volgens oud-voorzitter De Roos de VVDM "heel openlijk opereerde en niet de intentie had iets te verbergen."*
Minister Vredeling was in de kwestie Zuidlaren in een spagaat terecht gekomen. Hij tilde minder zwaar aan de staking, maar kon de BLS niet afvallen. Vandaar, met eerdere VVDM-acties**, de botsingen over de tegenwerking tijdens het ledenwerven en de kwestie Zuidlaren in het achterhoofd, zijn vraag in het overleg van april 1976 met de VVDM of 'weigeren van dienstbevelen tot de aanvaardbare beleidsinstrumenten behoorde.'

Al met al waren er drie verliezers in de kwestie Zuidlaren. De stakers die mogelijk lichter gestraft zouden zijn als niet op de achtergrond de weerzin van de militaire top ten opzichte van de VVDM had meegespeeld. De VVDM zelf omdat de staking en afloop toch op haar conto werden geschreven. Tenslotte het leger, stakende soldaten waren geen goed visitekaartje in de ogen van de NAVO-bondgenoten.


* Interview Theo de Roos
** De acties t.b.v. compensatie van weekenddiensten, wachtdiensten en langdurige oefeningen van 1973 t/m 1975.
# Anefo, Nationaal Archief, 2.24.01.05, 927-003


 
Afkortingen:

BLS Bevelhebber Landstijdkrachten
CGS Chef van de Generale Staf
LAMID Landmacht Militaire Inlichtingendienst, soms (foutief) MID genoemd
Mindef minister van Defensie


Bronnen:

Boot, C., Het leger onder vuur. De Koninklijke Landmacht en haar critici 1945-1989, Boom 2015

de Kruif, F., Lardenoye, F., Over lef gesproken. 25 jaar VVDM, Uitgeverij De Geus 1991

Spaan, H., Soldatenprotest 1966-1984, eerder als boek verschenen, geraadpleegd op http://henkspaan2.nl

Leeuwarder Courant dd. 06-02-1976 Nieuwsblad van het Noorden dd. 10-2 en 24-05-1976
Twintig, afleveringen van februari tot en met juni 1976
De Waarheid dd. 05-02-1976

Nationaal Archief: Archief van het Kabinet van de Chef van de Generale Staf. 2.13.196. C2. 2671

weerverleden.nl

Interview Theo de Roos dd. 29-08-2016


De staking in Zuidlaren als pdf

De vijf artikelen over de staking en de achtergronden zijn verzameld in een pdf, dat hier gedownload kan worden.